Utwór opowiada o wyprawie Karola Wielkiego – króla Franków do Hiszpanii w 778 roku, jego zwycięstwie nad poganami oraz zdradzie, jakiej dopuścił się Ganelon – ojczym Rolanda. Takie wydarzenie miało miejsce w rzeczywistości w VIII wieku. Owa wyprawa miała na celu zdobycie Saragossy, opanowanej wówczas przez niewiernych. Tylna straż wyprawy została napadnięta przez górali baskijskich w wąwozie Roncevaux. Mimo dzielnej obrony, rycerze Karola Wielkiego zostali rozgromieni. Ginie również główny bohater utworu – hrabia Roland....
Pieśń o Rolandzie jest realizacją starofrancuskich chansons de geste. Fabuła utworu składa się z kilku części: Ekspozycji – ukazuje narady mające miejsce w Saragossie i Akwizgranie. Część I – los całego narodu zależy od woli jednostki. Część II – tutaj klęska spowodowana jest ludzkimi ułomnościami. Klęska tylnej straży spowodowana była pychą i zbytnią dumą Rolanda, one to również były przyczyną śmierci głównego bohatera i pozostałych rycerzy...
Roland prezentuje wzorzec idealnego rycerza. Pochodził on, według tego co zakładał model wzorowego rycerza, z zacnego, hrabiowskiego rodu. Posiada wszystkie te cechy, które mają pozytywny wydźwięk. Są to m. in. odwaga, waleczność, oddanie władcy i szacunek dla niego, honor, troska o dobro kraju i współtowarzyszy, gotowość do poświęceń za wiarę. Jest on pobożnym patriotą, który miłuje Boga i swój kraj. Gotowy jest do walki w ich obronie a nawet do poniesienia śmierci...